ISBN: 978-80-244-6818-1 | ISBN online: 978-80-244-6819-8 | DOI: 10.5507/ff.26.24468181
Paisajes naufragados, pueblos rescatistas: poéticas de querencia en las obras de Marta Aponte Alsina y Josefina Báez
- Martina Vávrová
Tato kniha se zabývá tvorbou portorické spisovatelky Marty Aponte Alsinové a dominikánské performativní umělkyně a spisovatelky Josefiny Báezové. Bařinová zkoumá pojetí pout s kořeny, komunitou a prostorem poznamenaným koloniální politikou a historií diaspory v dílech obou těchto nezávislých autorek. Vybrané texty přinášejí reflexi mezikulturního sociálního prostoru. Bařinová při analýze vychází z teorií o hraničním neboli třetím prostoru podle Glorie Anzaldúové a Edwarda Soji, z myšlenek feministické postkoloniální školy a z Glissantovy filosofie. Výsledkem této komparativní studie je pochopení konceptu tzv. querencia, jakožto estetického, filosofického a politického postoje, jehož prostřednictvím Aponte Alsinová a Báezová definují literaturu, umění a lidovou kreativitu jako cestu k zachování tvůrčí subjektivity, vnitřní svobody a pocitu sounáležitosti. Querencia současně představuje formu rezistence proti politice vykořisťování v karibském regionu. Zaměřením se na konkrétní příběhy (micro-historias) tak obě spisovatelky, byť odlišnými estetickými postupy, vytvářejí hodnotný kontranarativ založený na vyobrazení silných žen a komunit, jejichž soužití tkví v solidaritě, otevřenosti a adaptabilitě.
1. vydání, Publikováno: 2026, online: 2026, vydavatel: Univerzita Palackého v Olomouci, Křížkovského 8, 771 47 Olomouc
Reference
- Aponte Alsina, Marta. Sexto sueño. Veintisieteletras, 2007.
- Somos Islas. Ensayos de camino. Editorial Educación Emergente, 2015.
- La muerte feliz de William Carlos Williams. Sopa de Letras, 2015.
- PR3 Aguirre. Sopa de Letras, 2018.
- Madre del fuego. Fundación Irenaki, 2022.
- Los botánicos alemanes. Sopa de Letras, 2022.
- Paisajes en movimiento, escalas caribeñas. Edición de la autora. Cayey, 2024.
- Borinquen Field. Educación Emergente, 2024.
- Báez, Josefina. Levente no. Yolayorkdominicanyork. Kindle ed. I Om Be Press, 2012.
- Dominicanish. Ediciones de a Poco, 2018.
- Dominicanish 1ra presentación. Dance Theatre Workshop, New York City, YouTube, Noviembre 1999. https://www.youtube.com/watch?v=OpFY7GM0WGU&t=70s
- El Ni e´. Blog, 4 de enero, 2025, https://leventeno.blogspot.com/
- Aponte Alsina, Marta. "Re: Entrevista." Correo electrónico recibido por Martina Bařinová 22 de septiembre, 2024.
- Aponte Alsina, Marta. "En conversación con Marta Aponte Alsina". Entrevista por Christopher Powers Guimond y Nicola Pecci-Negri. YouTube, 25 de marzo de 2024. https://www.youtube.com/watch?v=asIJ6WCgqik
- Aponte Alsina, Marta. "ʻNarrar la identidadʼ. Entrevista por Carlos Fonseca y Constanza Ternicier." KMAmérica. YouTube, 17 de junio 2022. https://www.youtube.com/watch?v=10x2XYq7_hg
- Anzaldúa, Gloria E. Borderlands/La Frontera. Traducido por Carmen Valle, Capitán Swing, 1999.
- Báez, Josefina. Josefina Báez. Página web, 2025, https://www.josefinabaez.com/
- Bandau, Anja y Galindo Zapata, Martha. "Introducción." El Caribe y sus Diásporas: Cartografías de saberes y prácticas culturales. Ed. Anja Bandau and Martha Galindo Zapata, Editorial Verbum, 2011, pp. 9-24.
- Bařinová, Martina. "Naslouchat svému tělu víc než rozumu." TVAR, vol. 11, 2021, pp. 4-5.
- "Entrevista a Marta Aponte Alsina." Romanica Olomucensia, vol. 36, no. 1., 2024. pp. 157-165.
Přejít k původnímu zdroji... - "Marta Aponte Alsina. Borinquen Field". Elroommate.com: Colectivo de Lectores, 30 de marzo 2025.
- Benítez Rojo, Antonio. La Isla que se repite. Casiopea, 1998.
- Bhabha, Homi. El lugar de la cultura. Traducido por César Aime. Cultura Libre, 2002.
- Brathwaite, Kamau. ConVERSations with Nathaniel Mackey. Staten Island: We Press, 1999.
- Březinová, Kateřina. Latinos: jiná menšina? Američtí Hispánci mezi Kennedym a Trumpem. Libri, 2020.
- Butler, Judith. Gender Trouble. Routledge, 1990.
- Clasen, Kelly. "American Creative Nonfiction: Background and History." Critical Insights: American Creative Nonfiction, 2015, pp. 3-14.
- Culler, Jonathan. "The Fortunes of the Performative." Poetics Today, vol. 21, no. 3, 2000, pp. 503-519.
Přejít k původnímu zdroji... - Darío, Rubén. "Cantos de Vida y Esperanza." Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, www.cervantesvirtual.com/obra-visor/cantos-de-vida-y-esperanza/html/fee156ea-82b1-11df-acc7-002185ce6064_2.html#I_0_. Visitado 2 Apr. 2026.
- Díaz-Muñoz, José Guillermo. "Reflexiones sobre el buen vivir desde tres miradas epistémicas: revisión de la literatura, diálogo de saberes e investigación interdisciplinar". Revista Dycs Victoria, vol. 6, no.1, 2024, pp. 28-44.
Přejít k původnímu zdroji... - Doležel, Lubomír. Fikce a historie v období postmoderny. Academia, Praha, 2008.
- "levente". Diccionariolibre.com. 7 de octubre, 2024, https://diccionariolibre.com/definicion/levente
- Dunay, Jorge. "'Más allá del barrio': la diáspora puertorriqueña hacia la Florida". Nueva Sociedad, n. 201 (ene-feb), 2006, pp. 73-89.
- Durán-Almarza, Emilia M. "Chewing English and Spitting Spanish: Josefína Báez Homing Dominican New York.ˮ Camino Real, vol.3, no. 4, 2011, pp. 73-94.
- Feliz Pache, Yanil S. "Las voces del Ni E´: Representación de lo dominicano en Levente no. Yolayorkdominicanyork (2008) de Josefina Báez." Tesis de Grado. Universidad Autónoma de Barcelona, 2020.
- Fonseca, Carlos. "PR3 Aguirre". Literatura Iberoamericana, 13 de septiembre, 2018. https://www.revistaotraparte.com/literatura-iberoamericana/pr-3-aguirre/
- Foucault, Michael. "Topologías". Fractal, vol. 12, no. 48, enero-marzo, 2008, pp. 39-40.
- García Canclini, Nestor. Imagined Globalization. Traducido por George Yúdice, Duke University Press Books, 2014.
Přejít k původnímu zdroji... - Glissant, Édouard. Filosofía de la relación. Miluno, 2019.
- Poética de la relación. Traducido por Senda Inés Sferco y Ana Paula Penchaszadeh, Universidad nacional de Quilmes, Editorial Bernal, 2017.
- González, Juan. Harvest of Empire. A History of Latinos in America. Viking Penguin, 2000.
- Gozenbach Perkins, Alexandra. Queer Transnationality: Narrative, Theatre, and Performance Across Temporal, Spatial, and Social Geographies. Dissertation. University of Miami, 2014.
- Hall, Stuart. "Cultural Identity and diaspora." Identity: Community, Culture, Difference. Edited by Jonathan Rutherford. Lawrence & Wishart, 1990, pp. 222-237.
- Hoffnung-Garskof, Jesse. A Tale of Two Cities: Santo Domingo and New York After 1950. Princeton University Press, 2008.
Přejít k původnímu zdroji... - Hooper, Barbara. 1994. "Bodies, Cities, Texts: The Case of Citizen Rodney King." Manuscrito inédito.
- Instituto Cervantes. "Josefina Báez". https://cultura.cervantes.es/nuevadelhi/en/josefina-b%C3%A1ez/146268
- "Joaquín Balaguer". Britannica.com. 15 de febrero, 2024, ttps://www.britannica.com/place/Dominican-Republic/Caudillos
- Keller, Gary D. "The Literary Stratagems Available to the Bilingual Chicano Writer". The Identification and Analysis of Chicano Literature. Ed. Jiménez, F. New York: Bilingual Press, 1973, pp. 263-316.
- Kristeva, Julia. "Women's time." Traducido por Jardine, A. & Blake, H. Signs, vol. 7, no.1., 1981, pp. 13-35.
Přejít k původnímu zdroji... - Kyloušek, Petr. "What Is the Center and What is the Periphery?" Centers and Peripheries in Romance Languages and Literatures in the American and Africa. Ed. Petr Kyloušek, Brill, 2024, pp. 17-44.
Přejít k původnímu zdroji... - Kynčlová, Tereza. "Literatura mexicko-amerického pohraničí." Cesta Amerikou. Antologie povídek regionálních spisovatelek. Ed. Dagmar Pegues and Tereza Kynčlová, Host Brno, 2011.
- Latorre, Sobeira. "Embracing the Margins: An Interview with Josefina Báez." Labelme Latino/a, vol. 9, 2021, pp. 1-11.
- Lawrence, Jeffrey. "Los gringos de Marta Aponte Alsina." El Roommate: Colectivo de Lectores, 14 de julio, 2020. https://elroommate.com/2020/06/14/jeffrey-lawrence-los-gringos-de-marta-aponte-alsina-dossier-marta-aponte-alsina/
- Lettow, Susanne, Galindo Zapata, Martha. "Movimientos del saber - Políticas del saber. Esbozo de una epistemología política de la globalización." El Caribe y sus Diásporas: Cartografías de saberes y prácticas culturales. Ed. Anja Bandau and Martha Galindo Zapata, Editorial Verbum, 2011, pp. 25-49.
- Llenín Figueroa, Beatriz. Affect, Archive, Archipelago. Puerto Rico's Sovereign Caribbean Lives. Rowman & Littlefield Publishers, 2002.
- "'Armar una literatura de conexiones' en nuestra 'patria líquida': El contexto caribeño de la ensayística de Marta Aponte Alsina." Caribbean Studies, vol. 44, no. 1, 2016, pp. 29-46.
Přejít k původnímu zdroji... - La piedra es una sombra que da vida. Prosa selecta 2017-2022. Editora Educación Emergente, 2023.
- Llenín Figueroa, B. y Rivera Villegas, C. "Dossier presentaciones Borinquen Field de Marta Aponte Alsina". Nuevos Horizontes. vol. 1, no. 1., 2024, pp. 181-199.
Přejít k původnímu zdroji... - Locane, Jorge. Miradas locales en tiempos globales. Intervenciones literarias sobre la ciudad latinoamericana. Iberoamericana, 2016.
Přejít k původnímu zdroji... - Lorde, Audre. "Poetry is not a Luxury." Sister Outsider. Essays and Speeches. Crossing, 2007, pp. 36-39.
- Ludmer, Josefina. Aquí América Latina. Eterna Cadencia, 2010.
- "Tretas del débil." La sartén por el mango. Ed. P. González y Ortega, Ediciones el Huracán, 1984, pp. 47-54.
- Maillo-Pozo, Sharina. "Aproximación al método creativo de Josefina Báez." Conjunto. Revista de Teatro Latinoamericano. Casa de las Américas, no. 184, julio-septiembre, 2017, pp. 65-71.
- Martí, José. "Nuestra América." Aportes, 1984, pp. 133-139.
- Maeseneer De, Rita. "¿Pos-McOndo? La narrativa hispanocaribeña del siglo XXI." McCrack: McOndo, el Crack y los destinos de la literatura latinoamericana. Ed. Brescia y Estrada. Albatros Ediciones, 2018, pp. 123-137.
- McLuhan, Marshall. Understanding Media.The Extension of Men, 1964.
- Mena, Miguel D. Cuentos Dominicanos siglos XX y XXI. Cielo Naranja, 2010.
- Mendieta-Lombardo, E. y Citron, Z. "Marked and Unmarked Choices of Code Switching in Bilingual Poetry." Hispania, vol. 78, no. 3, 1995, pp. 565-572.
Přejít k původnímu zdroji... - Ortiz Fernández, Fernando. Contrapunteo Cubano del tabaco y el azúcar. Ciencias Sociales, 1940.
- Pastor, Mara. "Re: Entrevista." Correo electrónico recibido por Martina Bařinová, 7 de abril, 2021.
- Pérez Orozco, Amaia. Subversión feminista de la Economía: Aportes para un debate sobre el conflicto capital-vida. Traficantes de sueños, 2014.
- Ramos, Julio. "PR3 Aguirre, Entrevista a Marta Aponte Alsina." Dossiê Caribe. Revista Caracol, no. 18, 2019, pp. 23-70.
Přejít k původnímu zdroji... - "The First Feminist Manifesto." Amor y anarquía. Los escritos de Luisa Capetillo. Ed. Julio, Ediciones el Huracán, 1992.
- Rebollo Gil, Guillermo. Writing Puerto Rico. Our Decolonial Moment. Palgrave Pivot Chan, 2018.
Přejít k původnímu zdroji... - Riebová, Markéta. "Gloria Anzaldúa: Opening up Space at the Border." Centers and Peripheries in Romance Languages and Literatures in the American and Africa. Ed. Petr Kyloušek, Brill, 2024, pp. 511-528.
Přejít k původnímu zdroji... - Rivera Garza, Cristina. Los muertos indóciles: Necroescritura y desapropiación. Debolsillo, 2019.
- Autobiografía del algodón. Penguin Random House, 2020.
- Escrituras geológicas. Iberoamericana Editorial Vuervert, 2022.
- Rosa, Luis Othoniel. "Poéticas para descolonizar el tiempo. Marta Aponte Alsina". El Centro Journal. New York: The Center for Puerto Rican Studies, 2025, pp.113-137.
- Said, Edward William. Orientalism. Random House/Vintage Books, 1979.
- Soja, Edward. Thirdspace. Journey to Los Angeles and Other Real-and-Imagined Places. Blackwell Publishers Inc., 1996.
- Toussaint, Deisy. "El racismo, una causa abierta." The Border of Light Reader. Bearing Witness to Genocide in the Dominican Republic. Eds. Mayers, M. y Paulio, E. Amherst, College Press, 2021, pp. 205-208.
- Valencia, Sayak. Capitalismo gore. Melusina, 2010.
- Van Alphen, Ernst. "Affective operations of art and literature." Anthropology and Aesthetics, no. 54, 2018, pp. 21-30.
- Vázquez Touriño, Daniel. Insignificantes en diálogo con el público. El teatro de la generación Fonca. Editorial Verbum, 2020.
- Victoriano-Martínez, Ramón A. "ʽTienes que conocer tu historia…ʼ Una entrevista con Josefina Báez." Karpa, vol.3, no. 2, 2010.





