ISBN: 978-80-244-6818-1 | ISBN online: 978-80-244-6819-8 | DOI: 10.5507/ff.26.24468181

Paisajes naufragados, pueblos rescatistas: poéticas de querencia en las obras de Marta Aponte Alsina y Josefina Báez

Martina Vávrová


Tato kniha se zabývá tvorbou portorické spisovatelky Marty Aponte Alsinové a dominikánské performativní umělkyně a spisovatelky Josefiny Báezové. Bařinová zkoumá pojetí pout s kořeny, komunitou a prostorem poznamenaným koloniální politikou a historií diaspory v dílech obou těchto nezávislých autorek. Vybrané texty přinášejí reflexi mezikulturního sociálního prostoru. Bařinová při analýze vychází z teorií o hraničním neboli třetím prostoru podle Glorie Anzaldúové a Edwarda Soji, z myšlenek feministické postkoloniální školy a z Glissantovy filosofie. Výsledkem této komparativní studie je pochopení konceptu tzv. querencia, jakožto estetického, filosofického a politického postoje, jehož prostřednictvím Aponte Alsinová a Báezová definují literaturu, umění a lidovou kreativitu jako cestu k zachování tvůrčí subjektivity, vnitřní svobody a pocitu sounáležitosti. Querencia současně představuje formu rezistence proti politice vykořisťování v karibském regionu. Zaměřením se na konkrétní příběhy (micro-historias) tak obě spisovatelky, byť odlišnými estetickými postupy, vytvářejí hodnotný kontranarativ založený na vyobrazení silných žen a komunit, jejichž soužití tkví v solidaritě, otevřenosti a adaptabilitě.

1. vydání, Publikováno: 2026, online: 2026, vydavatel: Univerzita Palackého v Olomouci, Křížkovského 8, 771 47 Olomouc



Reference

  1. Aponte Alsina, Marta. Sexto sueño. Veintisieteletras, 2007.
  2. Somos Islas. Ensayos de camino. Editorial Educación Emergente, 2015.
  3. La muerte feliz de William Carlos Williams. Sopa de Letras, 2015.
  4. PR3 Aguirre. Sopa de Letras, 2018.
  5. Madre del fuego. Fundación Irenaki, 2022.
  6. Los botánicos alemanes. Sopa de Letras, 2022.
  7. Paisajes en movimiento, escalas caribeñas. Edición de la autora. Cayey, 2024.
  8. Borinquen Field. Educación Emergente, 2024.
  9. Báez, Josefina. Levente no. Yolayorkdominicanyork. Kindle ed. I Om Be Press, 2012.
  10. Dominicanish. Ediciones de a Poco, 2018.
  11. Dominicanish 1ra presentación. Dance Theatre Workshop, New York City, YouTube, Noviembre 1999. https://www.youtube.com/watch?v=OpFY7GM0WGU&t=70s
  12. El Ni e´. Blog, 4 de enero, 2025, https://leventeno.blogspot.com/
  13. Aponte Alsina, Marta. "Re: Entrevista." Correo electrónico recibido por Martina Bařinová 22 de septiembre, 2024.
  14. Aponte Alsina, Marta. "En conversación con Marta Aponte Alsina". Entrevista por Christopher Powers Guimond y Nicola Pecci-Negri. YouTube, 25 de marzo de 2024. https://www.youtube.com/watch?v=asIJ6WCgqik
  15. Aponte Alsina, Marta. "ʻNarrar la identidadʼ. Entrevista por Carlos Fonseca y Constanza Ternicier." KMAmérica. YouTube, 17 de junio 2022. https://www.youtube.com/watch?v=10x2XYq7_hg
  16. Anzaldúa, Gloria E. Borderlands/La Frontera. Traducido por Carmen Valle, Capitán Swing, 1999.
  17. Báez, Josefina. Josefina Báez. Página web, 2025, https://www.josefinabaez.com/
  18. Bandau, Anja y Galindo Zapata, Martha. "Introducción." El Caribe y sus Diásporas: Cartografías de saberes y prácticas culturales. Ed. Anja Bandau and Martha Galindo Zapata, Editorial Verbum, 2011, pp. 9-24.
  19. Bařinová, Martina. "Naslouchat svému tělu víc než rozumu." TVAR, vol. 11, 2021, pp. 4-5.
  20. "Entrevista a Marta Aponte Alsina." Romanica Olomucensia, vol. 36, no. 1., 2024. pp. 157-165. Přejít k původnímu zdroji...
  21. "Marta Aponte Alsina. Borinquen Field". Elroommate.com: Colectivo de Lectores, 30 de marzo 2025.
  22. Benítez Rojo, Antonio. La Isla que se repite. Casiopea, 1998.
  23. Bhabha, Homi. El lugar de la cultura. Traducido por César Aime. Cultura Libre, 2002.
  24. Brathwaite, Kamau. ConVERSations with Nathaniel Mackey. Staten Island: We Press, 1999.
  25. Březinová, Kateřina. Latinos: jiná menšina? Američtí Hispánci mezi Kennedym a Trumpem. Libri, 2020.
  26. Butler, Judith. Gender Trouble. Routledge, 1990.
  27. Clasen, Kelly. "American Creative Nonfiction: Background and History." Critical Insights: American Creative Nonfiction, 2015, pp. 3-14.
  28. Culler, Jonathan. "The Fortunes of the Performative." Poetics Today, vol. 21, no. 3, 2000, pp. 503-519. Přejít k původnímu zdroji...
  29. Darío, Rubén. "Cantos de Vida y Esperanza." Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, www.cervantesvirtual.com/obra-visor/cantos-de-vida-y-esperanza/html/fee156ea-82b1-11df-acc7-002185ce6064_2.html#I_0_. Visitado 2 Apr. 2026.
  30. Díaz-Muñoz, José Guillermo. "Reflexiones sobre el buen vivir desde tres miradas epistémicas: revisión de la literatura, diálogo de saberes e investigación interdisciplinar". Revista Dycs Victoria, vol. 6, no.1, 2024, pp. 28-44. Přejít k původnímu zdroji...
  31. Doležel, Lubomír. Fikce a historie v období postmoderny. Academia, Praha, 2008.
  32. "levente". Diccionariolibre.com. 7 de octubre, 2024, https://diccionariolibre.com/definicion/levente
  33. Dunay, Jorge. "'Más allá del barrio': la diáspora puertorriqueña hacia la Florida". Nueva Sociedad, n. 201 (ene-feb), 2006, pp. 73-89.
  34. Durán-Almarza, Emilia M. "Chewing English and Spitting Spanish: Josefína Báez Homing Dominican New York.ˮ Camino Real, vol.3, no. 4, 2011, pp. 73-94.
  35. Feliz Pache, Yanil S. "Las voces del Ni E´: Representación de lo dominicano en Levente no. Yolayorkdominicanyork (2008) de Josefina Báez." Tesis de Grado. Universidad Autónoma de Barcelona, 2020.
  36. Fonseca, Carlos. "PR3 Aguirre". Literatura Iberoamericana, 13 de septiembre, 2018. https://www.revistaotraparte.com/literatura-iberoamericana/pr-3-aguirre/
  37. Foucault, Michael. "Topologías". Fractal, vol. 12, no. 48, enero-marzo, 2008, pp. 39-40.
  38. García Canclini, Nestor. Imagined Globalization. Traducido por George Yúdice, Duke University Press Books, 2014. Přejít k původnímu zdroji...
  39. Glissant, Édouard. Filosofía de la relación. Miluno, 2019.
  40. Poética de la relación. Traducido por Senda Inés Sferco y Ana Paula Penchaszadeh, Universidad nacional de Quilmes, Editorial Bernal, 2017.
  41. González, Juan. Harvest of Empire. A History of Latinos in America. Viking Penguin, 2000.
  42. Gozenbach Perkins, Alexandra. Queer Transnationality: Narrative, Theatre, and Performance Across Temporal, Spatial, and Social Geographies. Dissertation. University of Miami, 2014.
  43. Hall, Stuart. "Cultural Identity and diaspora." Identity: Community, Culture, Difference. Edited by Jonathan Rutherford. Lawrence & Wishart, 1990, pp. 222-237.
  44. Hoffnung-Garskof, Jesse. A Tale of Two Cities: Santo Domingo and New York After 1950. Princeton University Press, 2008. Přejít k původnímu zdroji...
  45. Hooper, Barbara. 1994. "Bodies, Cities, Texts: The Case of Citizen Rodney King." Manuscrito inédito.
  46. Instituto Cervantes. "Josefina Báez". https://cultura.cervantes.es/nuevadelhi/en/josefina-b%C3%A1ez/146268
  47. "Joaquín Balaguer". Britannica.com. 15 de febrero, 2024, ttps://www.britannica.com/place/Dominican-Republic/Caudillos
  48. Keller, Gary D. "The Literary Stratagems Available to the Bilingual Chicano Writer". The Identification and Analysis of Chicano Literature. Ed. Jiménez, F. New York: Bilingual Press, 1973, pp. 263-316.
  49. Kristeva, Julia. "Women's time." Traducido por Jardine, A. & Blake, H. Signs, vol. 7, no.1., 1981, pp. 13-35. Přejít k původnímu zdroji...
  50. Kyloušek, Petr. "What Is the Center and What is the Periphery?" Centers and Peripheries in Romance Languages and Literatures in the American and Africa. Ed. Petr Kyloušek, Brill, 2024, pp. 17-44. Přejít k původnímu zdroji...
  51. Kynčlová, Tereza. "Literatura mexicko-amerického pohraničí." Cesta Amerikou. Antologie povídek regionálních spisovatelek. Ed. Dagmar Pegues and Tereza Kynčlová, Host Brno, 2011.
  52. Latorre, Sobeira. "Embracing the Margins: An Interview with Josefina Báez." Labelme Latino/a, vol. 9, 2021, pp. 1-11.
  53. Lawrence, Jeffrey. "Los gringos de Marta Aponte Alsina." El Roommate: Colectivo de Lectores, 14 de julio, 2020. https://elroommate.com/2020/06/14/jeffrey-lawrence-los-gringos-de-marta-aponte-alsina-dossier-marta-aponte-alsina/
  54. Lettow, Susanne, Galindo Zapata, Martha. "Movimientos del saber - Políticas del saber. Esbozo de una epistemología política de la globalización." El Caribe y sus Diásporas: Cartografías de saberes y prácticas culturales. Ed. Anja Bandau and Martha Galindo Zapata, Editorial Verbum, 2011, pp. 25-49.
  55. Llenín Figueroa, Beatriz. Affect, Archive, Archipelago. Puerto Rico's Sovereign Caribbean Lives. Rowman & Littlefield Publishers, 2002.
  56. "'Armar una literatura de conexiones' en nuestra 'patria líquida': El contexto caribeño de la ensayística de Marta Aponte Alsina." Caribbean Studies, vol. 44, no. 1, 2016, pp. 29-46. Přejít k původnímu zdroji...
  57. La piedra es una sombra que da vida. Prosa selecta 2017-2022. Editora Educación Emergente, 2023.
  58. Llenín Figueroa, B. y Rivera Villegas, C. "Dossier presentaciones Borinquen Field de Marta Aponte Alsina". Nuevos Horizontes. vol. 1, no. 1., 2024, pp. 181-199. Přejít k původnímu zdroji...
  59. Locane, Jorge. Miradas locales en tiempos globales. Intervenciones literarias sobre la ciudad latinoamericana. Iberoamericana, 2016. Přejít k původnímu zdroji...
  60. Lorde, Audre. "Poetry is not a Luxury." Sister Outsider. Essays and Speeches. Crossing, 2007, pp. 36-39.
  61. Ludmer, Josefina. Aquí América Latina. Eterna Cadencia, 2010.
  62. "Tretas del débil." La sartén por el mango. Ed. P. González y Ortega, Ediciones el Huracán, 1984, pp. 47-54.
  63. Maillo-Pozo, Sharina. "Aproximación al método creativo de Josefina Báez." Conjunto. Revista de Teatro Latinoamericano. Casa de las Américas, no. 184, julio-septiembre, 2017, pp. 65-71.
  64. Martí, José. "Nuestra América." Aportes, 1984, pp. 133-139.
  65. Maeseneer De, Rita. "¿Pos-McOndo? La narrativa hispanocaribeña del siglo XXI." McCrack: McOndo, el Crack y los destinos de la literatura latinoamericana. Ed. Brescia y Estrada. Albatros Ediciones, 2018, pp. 123-137.
  66. McLuhan, Marshall. Understanding Media.The Extension of Men, 1964.
  67. Mena, Miguel D. Cuentos Dominicanos siglos XX y XXI. Cielo Naranja, 2010.
  68. Mendieta-Lombardo, E. y Citron, Z. "Marked and Unmarked Choices of Code Switching in Bilingual Poetry." Hispania, vol. 78, no. 3, 1995, pp. 565-572. Přejít k původnímu zdroji...
  69. Ortiz Fernández, Fernando. Contrapunteo Cubano del tabaco y el azúcar. Ciencias Sociales, 1940.
  70. Pastor, Mara. "Re: Entrevista." Correo electrónico recibido por Martina Bařinová, 7 de abril, 2021.
  71. Pérez Orozco, Amaia. Subversión feminista de la Economía: Aportes para un debate sobre el conflicto capital-vida. Traficantes de sueños, 2014.
  72. Ramos, Julio. "PR3 Aguirre, Entrevista a Marta Aponte Alsina." Dossiê Caribe. Revista Caracol, no. 18, 2019, pp. 23-70. Přejít k původnímu zdroji...
  73. "The First Feminist Manifesto." Amor y anarquía. Los escritos de Luisa Capetillo. Ed. Julio, Ediciones el Huracán, 1992.
  74. Rebollo Gil, Guillermo. Writing Puerto Rico. Our Decolonial Moment. Palgrave Pivot Chan, 2018. Přejít k původnímu zdroji...
  75. Riebová, Markéta. "Gloria Anzaldúa: Opening up Space at the Border." Centers and Peripheries in Romance Languages and Literatures in the American and Africa. Ed. Petr Kyloušek, Brill, 2024, pp. 511-528. Přejít k původnímu zdroji...
  76. Rivera Garza, Cristina. Los muertos indóciles: Necroescritura y desapropiación. Debolsillo, 2019.
  77. Autobiografía del algodón. Penguin Random House, 2020.
  78. Escrituras geológicas. Iberoamericana Editorial Vuervert, 2022.
  79. Rosa, Luis Othoniel. "Poéticas para descolonizar el tiempo. Marta Aponte Alsina". El Centro Journal. New York: The Center for Puerto Rican Studies, 2025, pp.113-137.
  80. Said, Edward William. Orientalism. Random House/Vintage Books, 1979.
  81. Soja, Edward. Thirdspace. Journey to Los Angeles and Other Real-and-Imagined Places. Blackwell Publishers Inc., 1996.
  82. Toussaint, Deisy. "El racismo, una causa abierta." The Border of Light Reader. Bearing Witness to Genocide in the Dominican Republic. Eds. Mayers, M. y Paulio, E. Amherst, College Press, 2021, pp. 205-208.
  83. Valencia, Sayak. Capitalismo gore. Melusina, 2010.
  84. Van Alphen, Ernst. "Affective operations of art and literature." Anthropology and Aesthetics, no. 54, 2018, pp. 21-30.
  85. Vázquez Touriño, Daniel. Insignificantes en diálogo con el público. El teatro de la generación Fonca. Editorial Verbum, 2020.
  86. Victoriano-Martínez, Ramón A. "ʽTienes que conocer tu historia…ʼ Una entrevista con Josefina Báez." Karpa, vol.3, no. 2, 2010.